Mộ xây bằng đá khối sẽ vĩnh viễn và không bị nứt nẻ như mộ ốp bằng đá Granít
Ban đầu con người chú ý cả việc chọn đất làm nhà (陽宅, dương cơ), dựng chùa...và đặt mả (陰宅, âm phần) và cổ nhân cho rằng “Nhất dương thắng Thập âm”. Nhưng về sau dương cơ chỉ cốt lấy hướng còn âm phần thì được quan tâm đến cả vị trí, thế đất, hình thù đám đất và hướng. Chọn được nơi đất tốt, xây cho mồ tên mả đẹp rồi vẫn cần chú ý việc săn sóc mộ phần của tổ tiên.
1.Trước hết, cần phân biệt:
- Mộ phần (H: 墓墳, A: The tomb, P: Le tombeau) là cái mả đắp cao lên.
- Mộ bia (H:, A: The tombstone, P: La pierre tumulaire) là tấm đá đặt trước mộ, trên đó có ghi tên tuổi, chức phận của người chết để lưu truyền cho con cháu.
- Mộ chí (H: 墓誌, A: Epitaph, P: Épitaphe) là bài văn ký sự ghi trên bia đặt nơi mộ, nói về quê quán, phẩm tước và công nghiệp của người chết.
2. Mộ đặt nơi Cát địa chưa đủ mà phải chăm sóc cho tốt:
Dân gian tin rằng, nếu người chết được chôn vào một đất tốt 吉宅 về phong thủy thì sẽ truyền được Phúc Đức cho con cháu đời sau. Việc đặt được huyệt tốt, cầu nguyện Phúc, Lộc, Thọ ai cũng đều muốn đi xe
toyota can tho bởi nó là một nhu cầu có thật : Yên lòng! Song dân gian cũng cho rằng: người ta khi đã về nơi "chín suối" là thuộc phần Phúc, những người đang sống ở cõi dương gian là thuộc phần Đức. Khi còn sống có tu thân tích Thiện, Đức khi chết đi thiện đức ấy sẽ hóa thành Phúc, làm cội rễ cho dòng tộc, cho con cháu. Đó là cái lộc trời ban cho con cháu, tự nhiên mà tới. Nếu lúc sống làm nhiều điều ác thì khi mất, dù có chôn ở mảnh đất cát địa thế nào cũng không thể tạo phúc được cho cháu con.
Hơn nữa, người Việt rất tôn trọng tổ tiên và quan niệm "sự tử như sự sinh" nên rất coi trọng việc săn sóc
mộ đá phần, coi đó là một trong những hình thức thờ phụng người đã mất. Việc tu chỉnh, sửa sang, chăm sóc mộ phần được tự giác coi đây như một nếp văn hóa mang đậm ý nghĩa đạo lý nguồn cội.
Bàn về vấn đề này, khi trả lời câu hỏi: Theo chị “người cõi âm” cần gì ở chúng ta?, nhà ngoại cảm Phan Bích Hằng tâm sự: “Tôi nhấn mạnh, người cõi âm rất cần ở chúng ta những tấm lòng và họ rất sợ bị người thân quên lãng. Có ai đó cho rằng chết là hết cho nên người “âm” dễ dàng bị lãng quên. Thực tế, hương linh rất sợ sự cô quạnh hẩm hiu, họ luôn trông chờ tình cảm tưởng nhớ của người thân nghĩ về họ. “Người cõi âm” không xài tiền, không ăn mặc như chúng ta, nhưng họ lại nhận ở chúng ta đầy đủ cả tấm lòng. Khi chăm sóc mộ phần, hài cốt, lo hương khói cúng giỗ v.v… thì “người âm” sẽ nhận được sự thành tâm của người dâng cúng".
Thường việc này được thực hiện vào dịp trước Tết, trước ngày cúng giỗ và dịp Thanh minh. Song cũng có khi nhân tiến hành một việc lớn, gia chủ cũng ra thăm phần mộ để kính cáo với tiền nhân và cầu xin phù hộ.
Những công việc làm là: dọn cỏ, kiểm tra tính nguyên vẹn của
lăng mộ đá phần, quét dọn (khi chưa ốp gạch thường có việc quét vôi), rào lại những chỗ bị phá...Khi thấy Cát, Vượng thì yên lòng; nếu gặp Xấu, Hãm cần hoá giải. Trường hợp mộ bị sụt hay trong gia đình có sự xấu hoặc sẽ chuyển đi xa thực hiện nghi lễ Tạ mộ. Lễ gồm trầu, cau, xôi, chuối, rượu, gà, gạo, muối, vàng, mã. Đồ lễ đặt trước mộ, con cháu khấn vái, chú ý khấn cả Thổ thần nơi đặt mộ (Dẫn hồn sứ giả Ngũ đạo tướng quân, Đương sứ Thổ địa chính thần) và phải viết Sớ.
3. Thái độ gia chủ khi bị coi là "động mộ":
Động mồ động mả là mồ mả bị sụt lở, ngập lụt, bị trâu bò giầy xéo phóng uế, người đào mương, nổ mìn...phá đi sự nguyên vẹn của nấm mồ; rễ cây, măng tre, cây chuối rừng... mọc xuyên qua đội nắp tiểu lên.... Dân gian tin rằng mồ mả bị đụng chạm thì vong linh tổ tiên sẽ không vui vẻ, siêu thoát để phù hộ con cháu làm cho người sống sẽ gặp khó khăn, có người lâm trọng bệnh, anh em lục đục bất hoà, "trai phu dâm phụ", làm ăn thua lỗ...
Khi đó, gia chủ cần tự kiểm tra xem trong gia đình mình có sự thay đổi gì khác thường xấu hơn so với lúc cha mẹ c̣òn sống hay so với trước kia không kết hợp nhờ thầy xem xét. Nếu đúng, để yên tâm, con cháu phải làm lễ cải táng lần hai, nghĩa là phải mang hài cốt đi chôn chỗ khác.
Người ta chọn ngày lành tháng tốt, làm lễ xin phép Thổ thần rời mộ đi chỗ khác. Lễ xong thì thực thi công việc tương tự khi cải táng: đào mả cũ, mở nắp tiểu, dùng nước thơm rửa sạch hài cốt, đặt vào một chiếc tiểu sành mới. Nhiều trường hợpợp chỉ đào lấy tiểu lên chuyển đi mà không rửa xương, thay tiểu mới (nhất là khi quy tập như việc gia đình thực hiện hồi tháng 12/2001 với mộ bà nội tôi). Trước khi chôn chiếc tiểu, phải làm lễ cáo Thổ thần của khu đất mới.Sau đó, xây mộ mới.
Khi đó, Tổ tiên được mồ yên mả đẹp, được cao nấm ấm mồ, sẽ phù hộ con cháu.
4. Khi bị mộ nhà khác đặt “chướng”:
Do vô tình, hay hữu ý mà những ngôi mộ đặt sau thẳng chiếu trực khuynh, hãm minh đường, hưởng hết lộc nhà mình cần bình tính tìm cách tháo gỡ, hạn chế tác hại xấu. Đặc biệt chú ý rằng chớ có tin thấy bói rằng “Mộ Tổ nhà X bị Mộ Tổ nhà Y trực chiếu” hay “cản” mà quá lo lắng, đang tâm tìm cách yểm bùa, đào, xê dịch mộ nguời hay tìm cách “khắc chế”, “đấu Phong thủy” theo luật Ngũ Hành (như đắp núi chế hồ, trồng cây hạn đồi, dùng rào sắt khắc rào tre...). Bởi biết đâu nhà kia vô tình hoặc nếu hữu ý thì cứ tin rằng “mình phụ ngươì là họa, nguời phụ mình là phúc” nên nếu cố khắc chế, chuyển hãm sang nhà kia thì chỉ hại thêm. Đó còn chưa nói đến việc “thầy” thấp tay không trị được tà ma hay bản thân thầy “hai mang” càng nguy!.
